UNIX៖ ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃបដិវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យា (The Big Bang of OS)

បើប្រៀបធៀបពិភពបច្ចេកវិទ្យាទៅនឹងដើមឈើ UNIX គឺជា "ឫសកែវ" ដ៏ធំមួយដែលទ្រទ្រង់មែកធាងទាំងអស់។ មិនថាអ្នកប្រើ iPhone, Android, MacBook ឬកំពុងលេង Facebook និង Google ទេ រាល់ទិន្នន័យរបស់អ្នកគឺកំពុងរត់នៅលើប្រព័ន្ធដែលមានមូលដ្ឋានចេញពី UNIX ទាំងអស់។

នេះគឺជាប្រវត្តិលម្អិត និងស៊ីជម្រៅជាងមុន អំពីរបៀបដែលគម្រោង "កម្សាន្ត" របស់បុរសពីរនាក់ បានក្លាយជាឆ្អឹងខ្នងនៃពិភពលោក។

១. មុនមាន UNIX: ភាពបរាជ័យនៃ Multics (១៩៦៩)

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៦០ កុំព្យូទ័រមានទំហំធំប៉ុនផ្ទះ និងពិបាកប្រើខ្លាំងណាស់។ ក្រុមហ៊ុនយក្សចំនួន ៣ គឺ Bell Labs, MIT, និង GE បានសហការគ្នាបង្កើត OS មួយឈ្មោះថា Multics។

ក្តីស្រមៃ: ចង់បង្កើត OS ដែលអាចផ្តល់សេវាឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់រាប់រយនាក់ក្នុងពេលតែមួយ (Time-sharing) និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់។
ការពិត: គម្រោងនេះបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ Multics ធំពេក យឺតពេក និងស្មុគស្មាញពេក រហូតដល់ធ្វើឱ្យកុំព្យូទ័រគាំង។ Bell Labs បានសម្រេចចិត្តដកខ្លួនចេញពីគម្រោងនេះនៅឆ្នាំ ១៩៦៩។

២. ដើមកំណើតពិតប្រាកដ: "Space Travel"

ការដកខ្លួនរបស់ Bell Labs ធ្វើឱ្យវិស្វករកំពូលពីរនាក់គឺ Ken Thompson និង Dennis Ritchie បាត់បង់ម៉ាស៊ីនទំនើបសម្រាប់ប្រើប្រាស់។

បញ្ហា: Ken Thompson បានសរសេរហ្គេមមួយឈ្មោះថា "Space Travel" (ហ្គេមជិះយានអវកាសទៅលេងភពនានា)។ គាត់ចង់លេងវា ប៉ុន្តែការជួលម៉ាស៊ីន Mainframe លេងម្តងត្រូវអស់លុយប្រហែល $75 (តម្លៃលុយសម័យនោះ) ដែលថ្លៃខ្លាំងណាស់។
ដំណោះស្រាយ: គាត់បានប្រទះឃើញកុំព្យូទ័រចាស់មួយគ្រឿងម៉ូដែល DEC PDP-7 ដែលគេទុកចោល។ គាត់ក៏សម្រេចចិត្តសរសេរ OS ថ្មីមួយពីចំណុចសូន្យ ដើម្បីឱ្យគាត់អាចលេងហ្គេមនៅលើម៉ាស៊ីនចាស់នោះបាន។
ឈ្មោះ: OS នេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា UNIX (មានន័យថាធ្វើរឿងតែមួយ) ដើម្បីឌឺដងដាក់ Multics (ធ្វើច្រើនរឿងតែមិនកើត)។

៣. បដិវត្តន៍ភាសា C និងភាព "Portable" (១៩៧៣)

នេះគឺជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យ UNIX ក្លាយជាស្តេច។

បញ្ហាសម័យនោះ: កាលពីមុន OS ត្រូវបានសរសេរដោយ Assembly Language។ នេះមានន័យថា កូដរបស់ OS ជាប់នឹង Hardware ម៉ាស៊ីន។ បើអ្នកចង់ប្តូរពីម៉ាស៊ីន PDP-7 ទៅ PDP-11 អ្នកត្រូវសរសេរ OS ថ្មីទាំងស្រុង។
ដំណោះស្រាយ: Dennis Ritchie បានបង្កើតភាសា programming ថ្មីមួយគឺ "C"។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ពួកគេបានធ្វើរឿងដែលមិនធ្លាប់មាន គឺសរសេរ UNIX ឡើងវិញទាំងស្រុងដោយប្រើភាសា C។
លទ្ធផល: UNIX ក្លាយជា OS ដំបូងគេក្នុងលោកដែលអាច "ចល័ត" (Portable) បាន។ គេអាចយកកូដ UNIX ទៅដាក់លើកុំព្យូទ័រម៉ាកណាក៏បាន ដោយគ្រាន់តែ compile ឡើងវិញ។ នេះជាមូលហេតុដែលវាសាយភាយលឿនពេញពិភពលោក។

៤. ទស្សនវិជ្ជា UNIX (The UNIX Philosophy)

អ្វីដែលធ្វើឱ្យ UNIX អស្ចារ្យមិនមែនត្រឹមតែបច្ចេកវិទ្យាទេ តែគឺទស្សនវិជ្ជាការងាររបស់វា ដែលអ្នក Developer សម័យថ្មីនៅតែគោរពតាម៖

"Do one thing and do it well": បង្កើតកម្មវិធីតូចៗដែលធ្វើការងារតែមួយមុខឱ្យបានល្អបំផុត (ឧទាហរណ៍៖ ls សម្រាប់មើល file, grep សម្រាប់រកពាក្យ)។
"Pipe": យកលទ្ធផលរបស់កម្មវិធីមួយ ទៅធ្វើជា input របស់កម្មវិធីមួយទៀត។ ឧទាហរណ៍៖ cat file.txt | grep "hello"។

៥. សង្គ្រាម UNIX (The UNIX Wars) និងកំណើត Linux

ដោយសារ UNIX ល្បីខ្លាំង វាបានបែកចែកជាពីរខ្សែស្រឡាយធំៗដែលឈ្លោះគ្នា៖

System V (ពាណិជ្ជកម្ម): គ្រប់គ្រងដោយ AT&T សម្រាប់លក់យកលុយ។
BSD (អប់រំ): បង្កើតដោយសាកលវិទ្យាល័យ Berkeley ដែលចែកចាយកូដដោយឥតគិតថ្លៃ (Open Source)។

ការឈ្លោះប្រកែកគ្នាផ្នែកច្បាប់រវាងពីរក្រុមនេះ បានធ្វើឱ្យការអភិវឌ្ឍ UNIX គាំងដំណើរ។ ឆ្លៀតឱកាសនោះ៖

Bill Gates បានយក Windows វាយលុកទីផ្សារ។
Linus Torvalds (និស្សិតហ្វាំងឡង់) បានបង្កើត Linux នៅឆ្នាំ ១៩៩១ ដោយយកគំរូតាម UNIX ប៉ុន្តែសរសេរថ្មីទាំងអស់ដើម្បីកុំឱ្យជាប់ពាក់ព័ន្ធរឿងច្បាប់។

៦. កេរដំណែលបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ UNIX មាននៅគ្រប់ទីកន្លែង៖

macOS & iOS: គឺផ្អែកលើ Darwin ដែលជាកូនចៅរបស់ BSD។
Android: ប្រើប្រាស់ Linux Kernel ដែលជាក្លូនរបស់ UNIX។
Internet: ៩០% នៃ Server ដែលដំណើរការអ៊ីនធឺណិតគឺប្រើប្រាស់ Linux/UNIX។
PlayStation 5: ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Orbis OS ដែលផ្អែកលើ FreeBSD។

សន្និដ្ឋាន: ការចង់លេងហ្គេម Space Travel ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ បានបង្កើតជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃពិភពឌីជីថលទាំងមូល។ បើគ្មានការច្នៃប្រឌិតរបស់ Ken Thompson និង Dennis Ritchie ទេ ពិភពលោកថ្ងៃនេះអាចនឹងខុសគ្នាដាច់ស្រឡះ។